Układ krążenia

Układ krążenia zbudowany jest z zamkniętego systemu naczyń krwionośnych oraz z systemu naczyń limfatycznych. Na rysunku kolorem czerwonym zaznaczono układ tętniczy, kolorem niebieskim – układ żylny, a żółtym – limfatyczny. Pod wpływem rytmicznych impulsów serca tętnice transportują nieustannie przez organizm krew. U dorosłego człowieka w ciągu minuty serce kurczy się 70 razy i wyrzuca 5-6 litrów krwi. Podczas dużego wysiłku fizycznym kurczy się ono do 180 razy na minutę i wyrzuca około 30 litrów krwi!

Krew tętnicza płynąca od lewej komory serca jest nośnikiem substancji odżywczych, niezbędnych do podtrzymywania czynności życiowych. Przechodzi poprzez ogromną liczbę tętnic i coraz mniejszych tętniczek aż dochodzi do naczyń włosowatych (kapilarów). Kapilary to bardzo drobne naczynia, ale łącznie o ogromnej powierzchni. Oplatają sobą wszystkie tkanki człowieka Tu następuje wymiana składników pokarmowych, gazów, hormonów, witamin, zbędnych produktów przemiany materii między krwią a komórkami. Z krwi tętniczej świeże składniki są wpompowywane do tkanek, a zużyte odsysane do żył, by z powrotem wrócić do serca, a stamtąd do płuc. W płucach krew krążąca styka się poprzez cienką i rozległą błonę oddechową z atmosferą wentylowanych pęcherzyków płucnych, których jest około 300 mln. Tu O2 przenika z pęcherzyków do krwi, a CO2 odwrotnie, powodując zmianę krwi żylnej w tętniczą. Obieg się zamyka i cykl się powtarza.

Kapilary to naczynia nieszczelne. Dzięki temu możliwa jest wymiana substancji, ale podczas tej wymiany przesiąka z nich do przestrzeni międzykomórkowej aż 5 litrów osocza dziennie. To zadanie przejmuje układ limfatyczny (chłonny) i zbiera osocze z przestrzeni międzytkankowej.

Krążenie tętnicze

 

Krew wypływa z serca tętnicami tłoczona z dużym ciśnieniem. Tętnice rozszerzają się i zwężają zgodnie z pracą serca. To tętno. Ściany tętnic są grube i zawierają wiele elementów sprężystych oraz komórek mięśniowych regulujących napięcie ściany. Dzięki temu mogą przeciwstawić się dużemu ciśnieniu krwi panującego w tętnicach. Budowa ściany tętnic w mniejszym stopniu zależy od charakteru okolicznych tkanek, przez które przebiegają. Tętnice są nieprzepuszczalne. Uszkodzenie tętnic jest bardzo groźne i kończy się zanikiem tkanki.

Krążenie żylne

 

Im dalej od serca tym ciśnienie krwi jest mniejsze, a w żyłach nawet bliskie zeru. Ciśnienie wytwarzane przez pulsowanie serca nie wystarcza do przepchnięcia krwi przez cały krwiobieg z powrotem do serca, zwłaszcza wtedy gdy krew musi przebywać drogę w górę, tzn. gdy człowiek stoi. Dodatkowo naczynia żylne mają cienką warstwę mięśniówki gładkiej, ściany są wiotkie i bardzo rozciągliwe (4 razy bardziej od tętnic). By krew żylna mogła być transportowana z powrotem do serca, z okolic nóg, funkcjonują dodatkowe mechanizmy, o których napiszemy na następnych stronach. Uszkodzenia naczyń żylnych nie grożą obumieraniem tkanki. Zaburzenia w odprowadzaniu krwi do serca i jej zaleganie w naczyniach nóg nazywa się refluxem.

Krążenie kapilarne

 

Naczynia włosowate to najmniejsze naczynia w całym systemie krążenia. Ale ich powierzchnia jest ogromna. To miejsce wymiany krwi między systemem naczyń tętniczych i żylnych. Ściany zbudowane są z pojedynczego śródbłonka. Wymiana substancji i powstawanie chłonki odbywa się w wyniku procesów fizycznych związanych z ciśnieniem hydrostatycznym krwi i ciśnieniem osmotycznym zależnym od białek osocza (albumin). Ciśnienie krwi we włośniczkach w części tętniczej jest wyższe niż ciśnienie osmotyczne białek, a w części żylnej jest odwrotnie – ciśnienie hydrostatyczne znacznie maleje. Odwraca to kierunek przepływu płynów, które powracają z tkanki do światła włośniczek a później do żył, niosąc ze sobą zużyte metabolity. Nadmiar płynu tkankowego, który nie powrócił do naczyń włosowatych jest w rozprowadzany (drenowany) przez naczynia limfatyczne.

Zaburzenia równowagi procesów zachodzących w kapilarach prowadzi do obrzęków. Pacjenci z niewydolnością żylną doświadczają obrzęków, przede wszystkim wokół kostek. Nasilają się w pozycji stojącej i narastają w ciągu dnia. Latem są znacznie większe niż zimą. Przy dużej niewydolności i towarzyszącym owrzodzeniom podudzi obrzęki najczęściej są bardzo duże i stanowią główny problem w leczeniu rany.

To zwiększone ciśnienie krwi żylnej powoduje przechodzenie płynu poza naczynia. Reflux jest najczęstszą przyczyną obrzęków hydrostatycznych. Niewydolne zastawki żylne, które powinny zapobiegać cofaniu się strumienia krwi płynącej żyłami, nie spełniają swego zadania i powodują nadmierne rozciągnięcie naczyń żylnych z poszerzeniem ich światła. Wzrasta ciśnienie hydrostatyczne, zwłaszcza w pozycji stojącej i w bezruchu i woda zawarta w osoczu krwi jest ”wypychana” siłami ciśnienia poza naczynia. Żyły poszerzają się także pod wpływem zwiększonej temperatury, co powoduje zwiększenia ciśnienia krwi żylnej. W wyższej temperaturze także zwiększa się przepuszczalność kapilarów. To z tego powodu obrzęki nasilają się latem, a sauna i nagrzewania ciała nie są wskazane dla pacjentów z niewydolnościa żylną. Zimne prysznice przynoszą ulgę i zmniejszają obrzęki.

Ruch i unoszenie nóg podczas odpoczynku ułatwia odprowadzanie krwi z naczyń żylnych i zmniejsza ciśnienie hydrostatyczne w kapilarach. Kompresja czyli ucisk na nogi za pomocą bandaży lub wyrobów uciskowych zmniejszając średnicę żył zwiększa prędkość przepływu, co znacznie poprawią warunki hemodynamiczne w naczyniach i zmniejsza obrzęki.